1. Jengish Chokusu (G‘alaba cho‘qqisi) — 7 439 m
Jengish Chokusu Qirg‘izistonning eng baland nuqtasi bo‘lib, Xitoy bilan chegarada, Tyan-Shan tizmasida joylashgan. Rasmiy manbalarda uning balandligi 7 439 m deb beriladi. Qattiq ob-havo va texnik jihatdan murakkab yo‘llar bu cho‘qqiga chiqishni faqat puxta tayyorgarlik ko‘rgan, tajribali alpinistlar uchun mos qiladi.
2. Lenin cho‘qqisi — 7 134 m
Lenin cho‘qqisi Qirg‘iziston va Tojikiston chegarasida, Pomir tizmasining Trans-Olay qismida joylashgan. UIAA va Qirg‘izistonning rasmiy manbalarida balandligi 7 134 m deb ko‘rsatiladi. Ayrim manbalarda uchraydigan “Somoniy cho‘qqisi” nomi boshqa tog‘ga tegishli; Lenin cho‘qqisi bilan adashtirmaslik kerak. Balandlikka moslashish va tog‘ sharoitiga tayyorgarlik muhim.
3. Xon-Tangri
Xon-Tangri Qirg‘iziston va Qozog‘iston chegarasidagi Tyan-Shanning mashhur cho‘qqilaridan biridir. Marmarga o‘xshash toshli piramida shakli bilan tanilgan bu tog‘ texnik jihatdan murakkab ko‘tarilishlarni talab qiladi. Uning balandligi haqidagi raqamlar muz qoplamini hisoblash usuliga qarab farq qilishi mumkin; shu sababli turli manbalardagi ko‘rsatkichlar bir xil emas.
Baland cho‘qqilar haqida
Qirg‘izistonda bundan tashqari ko‘plab baland cho‘qqilar bor. Biroq cho‘qqilar nomi, balandligi va reytingi ayrim ro‘yxatlarda bir-biriga mos kelmaydi. Shu bois bu maqolada ishonchli manbalarda tanilgan asosiy cho‘qqilargagina e’tibor qaratiladi; qolganlari uchun aniq o‘lchov va nomlarni mustaqil tekshirish lozim.
Ob-havo va tog‘ sharoiti
Baland tog‘larda ob-havo tez o‘zgarishi, sovuq, kuchli shamol va qor ko‘chishi xavfi yuzaga kelishi mumkin. Sharoit mavsum hamda marshrutga qarab farqlanadi. Safar oldidan yangilangan ob-havo va tog‘ xavfsizligi ma’lumotlarini tekshiring; sharoit yomonlashsa, ko‘tarilishni davom ettirmang.
Marshrut va texnik tayyorgarlik
Cho‘qqiga chiqish marshrutlari uzunligi va texnik murakkabligi bilan farqlanadi. Muzlik, tik qiyalik va yoriqlar maxsus ko‘nikma hamda mos jihoz talab qilishi mumkin. Reja tuzayotganda marshrutning joriy holatini tajribali gidlar yoki alpinizm tashkilotlaridan aniqlang.
Balandlikka moslashish
Katta balandlikda organizmga kislorod yetishmasligi ta’sir qilishi mumkin. Bosqichma-bosqich moslashish, o‘z holatini kuzatish va zarur bo‘lsa pastroqqa qaytish xavfsizlikning muhim qismidir. Alpinizm rejasi ishtirokchilarning tajribasi va sog‘lig‘iga mos bo‘lishi kerak.
Safar va chegara qoidalari
Ayrim baland tog‘li hududlar chegara yaqinida joylashgan bo‘lishi mumkin. Borishdan oldin ruxsat, ro‘yxatdan o‘tish va kirish tartiblari bor-yo‘qligini vakolatli idoralardan aniqlang. Transport, aloqa va favqulodda yordam imkoniyatlarini ham oldindan rejalashtiring.
Gid va jamoa bilan chiqish
Murakkab baland tog‘ marshrutlarida tajribali gid va yaxshi tayyorlangan jamoa bilan harakat qilish muhim. Safar oldidan marshrut rejasini va qaytish vaqtini mas’ul kishiga qoldiring. Guruh a’zolari o‘zaro aloqa vositalari va favqulodda vaziyat rejasini bilishi kerak.
Tabiatni asrash
Tog‘ muhitida chiqindilar uzoq vaqt saqlanib qolishi mumkin. O‘zingiz bilan olib kelgan narsalarni qaytarib olib keting, belgilangan yo‘llardan yuring va yovvoyi tabiatni bezovta qilmang. Baland tog‘ hududlaridagi nozik tabiatga ehtiyotkor munosabatda bo‘ling.
Xulosa
Jengish Chokusu, Lenin cho‘qqisi va Xon-Tangri Qirg‘iziston alpinizmining eng taniqli marralaridandir. Ularning balandligi va sharoiti katta tajriba, puxta reja va ehtiyotkorlik talab qiladi. Har qanday chiqishdan avval ma’lumotlarni ishonchli manbalardan yangilang, mahalliy qoidalarga amal qiling va tog‘ xavfsizligini birinchi o‘ringa qo‘ying.