मध्य एसियाको सबैभन्दा प्रसिद्ध र रहस्यमय गुफा कान-इ-गुत बात्केनको पश्चिममा, तुर्किस्तान शृङ्खलाको एउटा शाखाको ढलानमा रहेको शादिमिर पर्वत क्षेत्रमा अवस्थित छ। यो गुफा प्राचीन महान् रेशम मार्गका महत्त्वपूर्ण बिन्दुमध्ये एकका रूपमा काम गरेकाले ठूलो ऐतिहासिक महत्त्व राख्छ, जसको उल्लेख एभिसेन्नाका कृतिमा भेटिन्छ।
10 औँ र 11 औँ शताब्दीमा कान-इ-गुत चाँदी र खनिज उत्खननको केन्द्र थियो। तर स्रोत सकिँदै जाँदा कुनै बेला चहलपहल भएको खानी उजाड गुफामा बदलियो र 'विनाशको खानी' भन्ने अशुभ उपनाम कमायो।
गुफा परिसरमा धेरै गुफा, 40 मिटरसम्म पुग्ने गहिरा खाडल, साँघुरा गाँसिएका सुरुङ र गलियारा छन्। अन्तरसम्बन्धित यी विशेषताले 30 भन्दा बढी कक्षसम्म पुर्याउँछन्, जसमध्ये सबैभन्दा ठूलो लगभग 70 मिटर लामो र 100,000 घन मिटर समेट्ने छ। छ किलोमिटरभन्दा बढी लम्बाइ भएको, जसको आधा 2017 मा मात्र पत्ता लागेको, कान-इ-गुत किंवदन्तीमा डुबेको छ र असङ्ख्य खजाना लुकाएको विश्वास गरिन्छ। यसलाई निर्वासनको ठाउँका रूपमा पनि प्रयोग गरिएको थियो, जहाँ दोषी ठहरिएकाहरूलाई सम्भवतः धन पत्ता लगाउने वा कान-इ-गुतका भुलभुलैया बाटामा नष्ट हुने आशामा पठाइन्थ्यो।







