Легенда пра возера Issyk-Kul
Возера Issyk-Kul ахутана шматлікімі легендамі, якія тлумачаць яго адукацыю і гістарычных асоб, якія праходзілі па яго берагах. Адна легенда распавядае аб жорсткім хане, які закахаўся ў прыгожую дзяўчыну, выкраў яе, але яна адмовілася ад яго з-за кахання да пастуха. пастух, вярхом на сваім чароўным кані Тулпаре, выратаваў яе, але яна была зноў схоплена. каб пазбегнуць палону, яна выкінулася з акна падзямелля, і ў пакаранне за яе смерць горныя воды затапілі ханскі палац, утварыўшы возера. (Сапраўды ёсць руіны, якія, як мяркуюць, знаходзіліся ў водах Issyk-Kul.) Іншая легенда распавядае пра Цімура, які ў 14 стагоддзі загадаў сваім салдатам ставіць камень кожны раз, калі яны праходзілі міма Issyk-Kul, утвараючы каменны хрыбет пад назвай Санташ. Некаторыя легенды нават сцвярджаюць, што Чынгісхан пахаваны на беразе возера, хоць месца яго пахавання застаецца афіцыйна невядомым, а некаторыя кіргізскія легенды мяркуюць, што яно ляжыць недалёка ад Issyk-Kul.
Эпас пра Manas
Эпас пра Manas, самая доўгая эпічная паэма, займае цэнтральнае месца ў культуры і гісторыі Kyrgyzstan. яна складаецца з трох частак: Manas які аб'ядноўвае кіргізскія плямёны, аповесці яго сына Семетея і аповесці яго ўнука Сейтэка. Manas, народжаны пастухом на Алтаі, вырастае ў вялікага ваяра, які аб'ядноўвае плямёны і вяртае іх на радзіму ў Tian Shan. Ён ажэніцца з Каныкеяй, у іх нараджаецца сын Семетей. Пасля смерці Manas Канікей і Семэтэй сасланы ў Самарканд. Пазней Семетэй даведваецца аб сваёй спадчыне і спрабуе аб'яднаць плямёны, але знікае. Яго сын Сейтэк, выхаваны ў варожым лагеры, адкрывае свой род і нясе мір кіргізскаму народу. эпас, запісаны толькі ў 19-м стагоддзі, мае шмат версій дзякуючы вусным традыцыям і апавядальнікам манаскі, якія часта дадавалі ўласныя штрыхі. Эпас пра Manas мае жыццёва важнае значэнне для кыргызскай ідэнтычнасці. 40 прамянёў дзяржаўнага сцяга сімвалізуюць плямёны, аб'яднаныя Manas. Вышэйшай дзяржаўнай узнагародай з'яўляецца ордэн Manas, яго імем названы многія славутасці, такія як аэрапорт Bishkek і горная вяршыня. Легенды таксама звязваюць Manas з прыроднымі славутасцямі, такімі як Чаша Manas ў цясніне Barskoon. Manas увасабляе ідэал кіргізскага чалавека і дзяржавы. Нягледзячы на спалучэнне фактаў і легенд, эпас аказаў значны ўплыў на Kyrgyzstan.
Легенда аб Jeti Oguz
Jeti Oguz, вядомы сваімі сямю чырвонымі скальнымі ўтварэннямі, падобнымі на быкоў, авеяны кіргізскімі легендамі. Даўным-даўно два ханы былі супернікамі пасля таго, як адзін скраў прыгожую жонку іншага, што выклікала жорсткую вайну. Папрасіўшы парады, мудры чалавек неахвотна сказаў другому хану забіць жонку, каб прадухіліць яе вяртанне да свайго першапачатковага мужа. Падчас вялікага свята пасля прынясення ў ахвяру сямі быкоў хан забіў сваю жонку. Яе кроў змыла быкоў, забіўшы хана і яго слуг. Быкі ператварыліся ў чырвоныя скалы, цяпер вядомыя як Jeti Oguz, што на кыргызскай мове азначае «сем быкоў».
Легенда пра Burana
Вежа Burana, недалёка ад Токмака, з'яўляецца апошнім рэшткам старажытнага горада Баласагун. Хаця эксперты кажуць, што першапачаткова гэта быў мінарэт, кіргізская легенда прапануе іншую гісторыю. У магутнага хана была прыгожая дачка Монара. Каб абараніць яе ад жаніхоў, ён звяртаўся да варажбітак. Адзін прадказаў, што яна памрэ да свайго шаснаццатага дня нараджэння. Каб захаваць яе, хан пабудаваў высокую вежу і замкнуў яе ўнутры. Манара расла там, глядзела з чатырох вокнаў, а ежу атрымлівала ў кошыку. На яе шаснаццацігоддзе хан, палічыўшы прадказанне памылковым, прынёс ёй кошык садавіны. Пасля таго, як ён пацалаваў яе, яна ўпала і памерла. Хан знайшоў у кошыку атрутнага павука. Смуткуючы, яго крыкі скаланулі вежу, у выніку чаго вяршыня абрынулася, пакінуўшы руіны, якія мы бачым сёння.
Легенда пра Сары Чэлек
Тысячы гадоў таму там, дзе зараз ляжыць возера Сары-Челек, была шырокая даліна. Жрацы ў залатым адзенні, слугі марскога бога Хо, заснавалі свой горад Сай Хо на берагах ракі і жылі там тысячагоддзямі. Яны пакланяліся Кхо, бажаству з целам рыбы і галавой чалавека, які пражываў у мармуровым басейне ў іх храме. Хо навучыў плямёны земляробству, жывёлагадоўлі і іншым промыслам. Кожнае стагоддзе вярхоўны жрэц паміраў, і новы вярхоўны жрэц нараджаўся з самай прыгожай дзяўчыны ў даліне, якую пацалаваў Хо. Такое мірнае існаванне працягвалася, пакуль ворагі не ўварваліся, забіўшы большасць жыхароў. Вярхоўны жрэц паклікаў Хо на дапамогу. Кхо з'явіўся, напоўніў даліну грукатам, у выніку чаго скалы і вада пасыпаліся каскадам, забіваючы захопнікаў і змываючы горад. Гэта падзея стварыла возера Сары Чэлек, дзе, як мяркуюць, усё яшчэ жыве Хо.
Легенда пра маці-алені
Племя бугу з Kyrgyzstan вядзе сваё паходжанне ад легенды аб Маці-Алені, ад якой і паходзіць іх назва (бугу на кыргызскай мове азначае алень). Гісторыя пачынаецца на берагах ракі Енісей у Сібіры, дзе кіргізскае племя жыло ў пастаянным канфлікце са сваімі суседзямі. Нягледзячы на папярэджанне птушкі з чалавечым голасам, племя праігнаравала надыходзячую небяспеку. Іх правадыр, Кулчу, памёр, і падчас яго пахавання племя было атакавана і забіта ворагамі. Двое дзяцей, хлопчык і дзяўчынка, засталіся жывыя, таму што іх адправілі збіраць грыбы. Вярнуўшыся і выявіўшы ўсіх мёртвымі, яны шукалі ежы і дапамогі, у рэшце рэшт наткнуўшыся на варожы лагер. Там старая карміла іх, але іх пазналі і адвялі да раз'юшанага хана, які загадаў іх забіць. Старая адвяла дзяцей да скалы, збіраючыся кінуць іх у раку Енісей, але маліла аб літасці. У гэты момант з'явілася самка аленя з напоўненым малаком вымем і прапанавала няньчыць дзяцей як сваіх уласных. Нягледзячы на перасцярогі старой аб жорсткасці чалавецтва, Маці-Алень забрала дзяцей і павяла іх да возера Issyk-Kul. Там яна выхоўвала іх, пакуль яны не пажаніліся і не нарадзілі двух сыноў Тынімседжыта і Алеседжыта. Гэта новае племя было названа Бугу ў гонар Маці-Алені. Сям'я Тынымседжыта пераехала ў Naryn, а Алеседжыта засталася на Issyk-Kul. Гармонія паміж племем і аленямі скончылася, калі людзі ў Issyk-Kul вобласці пачалі забіваць аленяў і выкарыстоўваць іх рогі для магіл. Такім чынам, алені адступілі ўглыб гор. Гэтая легенда перадаецца ў розных формах, найбольш вядомая ў аповесці Чынгіза Айтматава «Белы карабель».
Легенда пра караван Tash-Rabat
Легенда пра караван-сарай Tash-Rabat, якая перадаецца з пакалення ў пакаленне, нясе ў сабе глыбокую мудрасць продкаў. У ім апавядаецца пра магутнага хана, які разрываецца паміж двума сваімі сынамі, адзін з якіх бачыў росквіт праз гандаль і гасціннасць, а другі шукаў славы праз рабаванне. Бачанне старэйшага сына прывяло да пабудовы пышнага караван-сарая, сімвалізуючага адкрытасць і адзінства, які квітнеў росквітам і добразычлівасцю. Аднак імкненне малодшага сына да заваявання і рабавання ў канчатковым выніку прывяло да разбурэння калісьці квітнеючага істэблішменту, служачы шчымлівым напамінам аб глупстве прагнасці і агрэсіі. Праз гэтую старажытную прыпавесць мы нагадваем пра вечную важнасць сумленнасці, добразычлівасці і наступствы нашага выбару, паўтараючы вечныя ўрокі нашых продкаў.